Omawianie kolejnej lektury z cyklu „perły literatury polskiej” okazało się dobrą sposobnością do przypomnienia metaforycznego znaczenia związków frazeologicznych, których bogatym źródłem jest komedia Aleksandra Fredry. Przysłowia i powiedzenia charakteryzujące bohaterów budują komizm postaci, sytuacji i słowa. Ich przenośne znaczenie ma wymiar ponadczasowy, a one same nadal funkcjonują w języku współczesnym.
Warto przypomnieć niektóre z nich, jak chociażby popularne „Żyć jak pies z kotem”, czy „ Drzeć koty”, co oznacza kłótnię i wiecznie niezażegnany konflikt. Analizując skrajnie wrogie i przeciwstawne postępowanie Cześnika i Rejenta uczniowie klas: 8a i 7c wnioskują, że bohaterowie komedii zabawnie się na sobie zemścili. Ich złość i zacietrzewienie usprawiedliwia jedynie zwieńczenie konfliktu ślubem dwojga zakochanych w myśl przekonania, że prawdziwa miłość wszystko przetrwa.
Poszukując walorów wychowawczych w oparciu o treść komedii młodzież wymieniała argumenty przeciw szkolnym kłótniom. W toku burzliwej dyskusji wszyscy zgodnie przyznali, że nie warto tracić energii na waśnie i potyczki słowne, bo jak mówi przysłowie: „Zgoda buduje, a niezgoda rujnuje”, poza tym – co głównie dziewcząt dotyczyło – „Złość piękności szkodzi”.
Frazeologizm „W gorącej wodzie kąpany” skłonił uczniów do oceny postępowania Cześnika Raptusiewicza, u którego „ Co w sercu, to i na języku”, stąd bywa wybuchowy i porywczy, a przy tym szczery, aż do bólu. I tu ponownie wywiązała się dyskusja, jakim powinno się być..? Cześnik Raptusiewicz versus Rejent Milczek.
Ten drugi pokorny jak cielę, a w rzeczywistości uosobienie zawiści i udawanej pobożności- „Niech się dzieje wola Nieba,/ z nią się zawsze zgadzać trzeba”, co było dowodem fałszywej łagodności. Rejent to osoba z pozoru spokojna, która potrafi knuć intrygi, czego sens oddaje powiedzenie: „Cicha woda brzegi rwie”. Czyni to w przysłowiowych białych rękawiczkach, stawiając się w pozycji ofiary, co uczniowie trafnie skomentowali. Inny związek frazeologiczny, dobrze uczniom znany, również skojarzono z podstępnym Rejentem, który ostatecznie traci kontrolę nad sytuacją, bo „Kto pod kim dołki kopie, ten sam w nie wpada”.
„Mieć z kimś na pieńku” to kolejny związek frazeologiczny, który koresponduje z motywem przewodnim komedii, a jest nim konflikt dwóch sąsiadów, spór, intryga. W kontekście wzajemnych relacji Cześnika Raptusiewicza i Rejenta Milczka kłótnia zwaśnionych szlachciców wpłynęła na parę kochanków: Klarę i Wacława, niczym przysłowiowa „Woda na młyn”- stanęli na ślubnym kobiercu ku własnemu szczęściu, a zdziwieniu i narzuconej zgodzie tych pierwszych.
Fredro w swej komedii w mistrzowski sposób ukazał słabości ludzkich charakterów. Humor, którego w „Zemście” bez liku, napawa nas optymizmem i śmiechem, a przede wszystkim skłania do tego, by z pewnym dystansem i pogodą ducha patrzeć na świat, bo: „Nie masz nic tak złego, żeby się na dobre nie przydało” (współcześnie: „Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło”)
Nieocenionym walorem komedii jest wciąż aktualne przesłanie o szkodliwości uporu i konieczności pojednania, co czyni lekturę źródłem wskazówek i porad w kontekście częstych konfliktów rówieśniczych.
Prawidłowa interpretacja związków frazeologicznych pozwoli uczniom trafnie nimi operować tak w języku potocznym, jak i w piśmie oraz analizować wnioski jako przesłania w nich zawarte. Bogacenie czynnego i biernego słownictwa w aspekcie twórczego stosowania związków frazeologicznych rozwija myślenie abstrakcyjne i skłania młodzież do refleksji, co potwierdza zasadność kontynuowania innowacji na języku polskim.
Innowację realizują nauczyciele języka polskiego:
E. Pardo, M Janiak, A. Niedzielska-Walendykiewicz
