Omawianie kolejnej lektury z cyklu \u201eper\u0142y literatury polskiej\u201d okaza\u0142o si\u0119 dobr\u0105 sposobno\u015bci\u0105 do przypomnienia metaforycznego znaczenia zwi\u0105zk\u00f3w frazeologicznych, kt\u00f3rych bogatym \u017ar\u00f3d\u0142em jest komedia Aleksandra Fredry. Przys\u0142owia i powiedzenia charakteryzuj\u0105ce bohater\u00f3w buduj\u0105 komizm postaci, sytuacji i s\u0142owa. Ich przeno\u015bne znaczenie ma wymiar ponadczasowy, a one same nadal funkcjonuj\u0105 w j\u0119zyku wsp\u00f3\u0142czesnym.<\/p>\n
Warto przypomnie\u0107 niekt\u00f3re z nich, jak chocia\u017cby popularne \u201e\u017by\u0107 jak pies z kotem\u201d, czy \u201e Drze\u0107 koty\u201d, co oznacza k\u0142\u00f3tni\u0119 i wiecznie nieza\u017cegnany konflikt. Analizuj\u0105c skrajnie wrogie i przeciwstawne post\u0119powanie Cze\u015bnika i Rejenta uczniowie klas: 8a i 7c wnioskuj\u0105, \u017ce bohaterowie komedii zabawnie si\u0119 na sobie zem\u015bcili. Ich z\u0142o\u015b\u0107 i zacietrzewienie usprawiedliwia jedynie zwie\u0144czenie konfliktu \u015blubem dwojga zakochanych w my\u015bl przekonania, \u017ce prawdziwa mi\u0142o\u015b\u0107 wszystko przetrwa.<\/p>\n
Poszukuj\u0105c walor\u00f3w wychowawczych w oparciu o tre\u015b\u0107 komedii m\u0142odzie\u017c wymienia\u0142a argumenty przeciw szkolnym k\u0142\u00f3tniom. W toku burzliwej dyskusji wszyscy zgodnie przyznali, \u017ce nie warto traci\u0107 energii na wa\u015bnie i potyczki s\u0142owne, bo jak m\u00f3wi przys\u0142owie: \u201eZgoda buduje, a niezgoda rujnuje\u201d, poza tym – co g\u0142\u00f3wnie dziewcz\u0105t dotyczy\u0142o – \u201eZ\u0142o\u015b\u0107 pi\u0119kno\u015bci szkodzi\u201d.<\/p>\n
Frazeologizm \u201eW gor\u0105cej wodzie k\u0105pany\u201d sk\u0142oni\u0142 uczni\u00f3w do oceny post\u0119powania Cze\u015bnika Raptusiewicza, u kt\u00f3rego \u201e Co w sercu, to i na j\u0119zyku\u201d, st\u0105d bywa wybuchowy i porywczy, a przy tym szczery, a\u017c do b\u00f3lu. I tu ponownie wywi\u0105za\u0142a si\u0119 dyskusja, jakim powinno si\u0119 by\u0107..? Cze\u015bnik Raptusiewicz versus Rejent Milczek.<\/p>\n
Ten drugi pokorny jak ciel\u0119, a w rzeczywisto\u015bci uosobienie zawi\u015bci i udawanej pobo\u017cno\u015bci- \u201eNiech si\u0119 dzieje wola Nieba,\/ z ni\u0105 si\u0119 zawsze zgadza\u0107 trzeba\u201d, co by\u0142o dowodem fa\u0142szywej \u0142agodno\u015bci. Rejent to osoba z pozoru spokojna, kt\u00f3ra potrafi knu\u0107 intrygi, czego sens oddaje powiedzenie: \u201eCicha woda brzegi rwie\u201d. Czyni to\u00a0 w przys\u0142owiowych bia\u0142ych r\u0119kawiczkach, stawiaj\u0105c si\u0119 w pozycji ofiary, co uczniowie trafnie skomentowali. Inny zwi\u0105zek frazeologiczny, dobrze uczniom znany, r\u00f3wnie\u017c skojarzono z podst\u0119pnym Rejentem, kt\u00f3ry ostatecznie traci kontrol\u0119 nad sytuacj\u0105, bo \u201eKto pod kim do\u0142ki kopie, ten sam w nie wpada\u201d.<\/p>\n
\u201eMie\u0107 z kim\u015b na pie\u0144ku\u201d to kolejny zwi\u0105zek frazeologiczny, kt\u00f3ry koresponduje z motywem przewodnim komedii, a jest nim konflikt dw\u00f3ch s\u0105siad\u00f3w, sp\u00f3r, intryga. W kontek\u015bcie wzajemnych relacji Cze\u015bnika Raptusiewicza i Rejenta Milczka k\u0142\u00f3tnia zwa\u015bnionych szlachcic\u00f3w wp\u0142yn\u0119\u0142a na par\u0119 kochank\u00f3w: Klar\u0119 i Wac\u0142awa, niczym przys\u0142owiowa \u201eWoda na m\u0142yn\u201d- stan\u0119li na \u015blubnym kobiercu ku w\u0142asnemu szcz\u0119\u015bciu, a zdziwieniu i narzuconej zgodzie tych pierwszych.<\/p>\n
Fredro w swej komedii w mistrzowski spos\u00f3b ukaza\u0142 s\u0142abo\u015bci ludzkich charakter\u00f3w. Humor, kt\u00f3rego w \u201eZem\u015bcie\u201d bez liku, napawa nas optymizmem i \u015bmiechem, a przede wszystkim sk\u0142ania do tego, by z pewnym dystansem i pogod\u0105 ducha patrze\u0107 na \u015bwiat, bo: \u201eNie masz nic tak z\u0142ego, \u017ceby si\u0119 na dobre nie przyda\u0142o\u201d (wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie: \u201eNie ma tego z\u0142ego, co by na dobre nie wysz\u0142o\u201d)<\/p>\n
Nieocenionym walorem komedii jest wci\u0105\u017c aktualne przes\u0142anie o szkodliwo\u015bci uporu i konieczno\u015bci pojednania, co czyni lektur\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em wskaz\u00f3wek i porad w kontek\u015bcie cz\u0119stych konflikt\u00f3w r\u00f3wie\u015bniczych.<\/p>\n
Prawid\u0142owa interpretacja zwi\u0105zk\u00f3w frazeologicznych pozwoli uczniom trafnie nimi operowa\u0107 tak w j\u0119zyku potocznym, jak i w pi\u015bmie oraz analizowa\u0107 wnioski jako przes\u0142ania w nich zawarte. Bogacenie czynnego i biernego s\u0142ownictwa w aspekcie tw\u00f3rczego stosowania zwi\u0105zk\u00f3w frazeologicznych rozwija my\u015blenie abstrakcyjne\u00a0 i sk\u0142ania m\u0142odzie\u017c do refleksji, co potwierdza zasadno\u015b\u0107 kontynuowania innowacji na j\u0119zyku polskim.<\/p>\n
Innowacj\u0119 realizuj\u0105 nauczyciele j\u0119zyka polskiego:<\/p>\n
E. Pardo, M Janiak, A. Niedzielska-Walendykiewicz<\/p>\n\n\t\t